در اثر اين نيرنگ جمعى از سپاهيان على عليه السلام سخت تحت تأثير واقع شدند و عدّه‌اى از آنان كه به معاويه تمايل داشتند و از منافقان بودند ، مردم را به پذيرش آن نيرنگ تشويق كردند و حتّى جمع بسيارى به افراد معاويه گفتند : دعوت شما را دربارهء كتاب خدا اجابت مىكنيم و به‌سوى خدا بازمىگرديم . « 1 » معاويه بدين وسيله توانست در بين نيروهاى حضرت تفرقه ايجاد كند و جريان جنگ را ، كه داشت به نابودى او منجر مىشد ، به نفع خود تغيير دهد . البته حضرت على عليه السلام نيرنگ معاويه را شناخت و به نيروها تذكر داد اما با تمرّد و عدم اطاعت آنان توطئهء معاويه شكل گرفت . تفرقه : پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله براى ايجاد تفرقه در صفوف دشمن مؤثّرترين تاكتيك‌ها را به‌كار مىگرفت . در جنگ خندق ، همهء گروه‌ها براى نابودى اسلام متّحد شده بودند . حضرت از پيمان‌شكنى بنىقريظه و پيوستن آنان به مشركان قريش اطّلاع حاصل كرد . سپس فرمود : شايد ما به بنىقريظه گفته‌ايم در ظاهر چنين قراردادى با قريش ببندند . « 2 » اين مطلب موجب شد تا قريش نسبت به پيمان بنىقريظه به ترديد افتند . پس از اين جريان ، نعيم بن مسعود كه تا آن زمان مشرك بود ، بدون اين كه قريش با خبر شوند ، مسلمان شد و خدمت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله رسيد و گفت : من مسلمان شده‌ام و قوم من اطّلاع ندارند . هم‌اكنون در اختيار شما هستم و هر دستورى دهى ، انجام خواهم داد . حضرت به او فرمود : تا توان دارى براى پراكنده كردن و خوار نمودن دشمن تلاش كن . نعيم پرسيد : براى اين منظور ، اگر

--> ( 1 ) - وقعةالصفّين ، ص 478 - 481 . ( 2 ) - تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 242 .